Stilstaan bij leven en dood in kerkhoekje
Dagblad van het Noorden 11-5-2011
Door Annemarie Hommes

Beeldend kunstenaar geeft kerk gedenkhoek met cirkel van het leven

Marum • ‘Moge deze naam voorgoed geschreven staan in het boek des levens in de palm van Gods hand’. Deze tekst staat op een wandbord met daarop een witte duif, kruis en handpalm geborduurd. Jaren hing het in de Ontmoetingskerk in Marum. Nu is de spreuk onderdeel van de kleurrijk vormgegeven gedenkhoek die beeldend kunstenaar Marjo Többen uit Niebert maakte voor de kerkzaal met bijzondere glas-in-loodramen.
De kleurrijke cirkel van het leven met een kom ervoor – als het ware de schoot waaruit leven ontstaat – voegt iets toe aan de kerk die in de stijl van de Amsterdamse School is gebouwd. De kaarten van de nieuwgeborenen, die voorheen na de doop aan het wandbord werden bevestigd om aan het eind van het kerkelijk jaar plaats te maken voor nieuwe geboortekaarten, hangen nu als vanzelfsprekend in de nieuwe gedenkhoek aan de ronding in het glas. Daar waar de cirkel doorzichtig is.
Behalve dat er in het ontwerp plaats is om stil te staan bij het leven, is er ook ruimte voor de dood. Többen: “Daarvoor dient de kom. Na de uitvaart van een gemeentelid wordt de naam van de overledene met geboorte- en sterfdatum op een witte steen geschreven. Die stenen komen in de kom te liggen, waar ze ook de rest van het kerkelijk jaar blijven ter nagedachtenis aan het gestorven gemeentelid.”
Többen ontwerpt al achttien jaar grafmonumenten en gedenktekens. Hoewel ze niet elke dag de opdracht krijgt een gedenkhoek in een kerk te maken wist ze bij binnenkomst van de zaal meteen wat het zou worden. “Ik dacht: jeetje wat een mooie ramen. Met die kleuren van het leven moet ik wat. Logisch dat ik op een levenscirkel uitkwam.”
Ze gaat ervoor staan en legt uit dat het geel verwijst naar de zon die in het oosten opkomt en in het westen ondergaat. Dat de kleurschakeringen uitgelegd kunnen worden als scherven die verbonden met elkaar weer een geheel vormen, is niet bewust gebeurd. Dat is wel het geval wat betreft het uitzoeken van de kleuren die exact matchen met de glas-in-loodramen. “Dat was het belangrijkste.” Wie denkt dat de witte stenen misstaan in het ontwerp heeft het fout. “Weinig mensen weten het, maar wit bestaat uit alle kleuren.”

Gedenkhoek

Gedenkhoek kerk Marum

Foto: Omke Oudeman
Bijschrift bij de foto: Ontmoetingskerk aan de Kruisweg.
Kunstenares Marjo Többen maakte een Gedenkhoek voor de
kerkgemeenschap. Hier geeft Marjo uitleg over haar werk aan ds. Jolanda
Paans(midden) en Herdi Wilson, lid van de Liturgiecommissie

Gedenkhoekje in de Ontmoetingskerk
Achtdorpen Nieuws de krant van de Gemeente Marum 05-05-2011
Door Simon van der Goot

Marum • – In de Ontmoetingskerk van de Protestantse gemeente Marum – Noordwijk in wording is afgelopen zondag een bijzonder gedenkhoekje in gebruik genomen. Het Gedenkhoekje bestaat uit een cirkel van gekleurd glas en is bedoeld om overledenen te gedenken en dopelingen op te nemen in de kerkelijke gemeenschap. Het kunstwerk is ontworpen en gemaakt door Marjo Többen uit Niebert die het persoonlijk uniek vind dat een Protestantse kerk een Gedenkhoekje in de kerk plaatst.

Het is al lange tijd gebruikelijk dat de namen van overledenen op een steentje worden geschreven en aan het eind van het kerkelijk jaar in een bloemstuk worden verwerkt. Nu worden de steentjes na de rouwdienst in een grote blauwe schaal gelegd om de doden daarmee te herdenken. Geboortekaartjes kunnen in het midden op een cirkel van wit glas worden bevestigd.
De reacties zijn volgens Jolanda Paans overwegend positief. “Mensen begrijpen nu waar het om gaat nu het kunstwerk daadwerkelijk is bevestigd. Het ziet er ook heel mooi uit. De vraag naar een dergelijk symbool leefde al een aantal jaren bij de gemeenteleden.
In de zoektocht om mensen die je hebt verloren niet te vergeten, zijn we hier op uit gekomen. Op het kunstwerk staan ook de letters Alpha en Omega, die aangeven dat God bij het begin en het einde is.” In de bovenrand van de glazen cirkel staat de tekst van Huub Oosterhuis in gezandstraalde letters: ‘Moge deze naam geschreven staan in het boek des levens, in de palm van Gods hand.’
Volgens Marjo Többen zijn ‘leven en dood onlosmakelijk met elkaar verbonden’ en zij heeft dit in een cirkel van glas, met een diameter van 150 cm, weergegeven. De rand van de cirkel bestaat uit alle kleuren van de regenboog, in willekeurige vormen van glas uitgesneden en gerangschikt. Marjo “Alle kleuren van de regenboog vertegenwoordigen samen het leven en ook het leven na de dood. Wit licht is samengesteld uit alle kleuren van de regenboog”.
Het is volgens haar bijzonder dat een dergelijk kunstwerk in een Protestantse kerk is geplaatst. “Gedenken is vroeger verbannen uit de Protestantse kerk want dat hoorde toch meer bij de katholieken. De kerk van Marum is in 1926 heel stijlvol gebouwd in de Amsterdamse stijl met die prachtige glas in lood ramen.” Marjo is gespecialiseerd in gedenkbeelden en grafmonumenten.
Zij liet zich voor het kunstwerk ook inspireren door de glas in lood ramen. Door deze ramen valt het licht voor en achter op het kunstwerk. Gisteren werd het kunstwerk tijdens een doopdienst in gebruik genomen en zijn de eerste geboortekaartjes al opgehangen.

As-cessoires voorzien in behoefte
Dagblad van het Noorden 1-10-2011
Door Geert Job Sevink

Kunstenares exposeert urnen ‘om te koesteren’

Niebert • “Ik merkte steeds vaker dat mensen behoefte hebben om een deel van de as van een overleden familielid bij zich thuis te hebben, om te koesteren”, zegt kunstenares Marjo Többen uit Niebert. “Daarom heb ik de ‘As-cessoires’ ontworpen, urnen waarin een kleine hoeveelheid as past.”
In het ‘witte kerkje’ van Niebert is vandaag en morgen een expositie van deze
As-cessoires en nieuwe urnen te zien, in het kader van de Dag van de Regio. Többen heeft standaards laten maken waarop de urnen boven de kerkbanken lijken te zweven.
Marjo Többen ontwerpt al achttien jaar grafmonumenten en urnen, waarmee zij een van de eerste kunstenaars was die zich met dit onderwerp bezighouden. “Ik ontwerp urnen die zo goed mogelijk passen bij de overleden persoon en tegemoet komen aan de wensen van de nabestaanden. Daarom ga ik ook altijd op bezoek bij de familie van de overledene, om een goed beeld te krijgen. Ik maak vervolgens een klein schaalmodel, waarin de familie nog veranderingen kan laten aanbrengen. Mensen mogen ook zelf meewerken aan de uitvoering van het ontwerp, bijvoorbeeld door mee te boetseren. Veel mensen vinden dat prettig.”
Onlangs begon zij kleine urnen te ontwerpen. “Als as van een overledene wordt verstrooid, houden mensen soms een beetje achter. Dat bracht me op dit idee.” Zo heeft Többen voor overleden kinderen een tol van brons ontworpen, in een rijk geschakeerde kleur blauw. “Het idee hierachter is: de tol zal nooit meer draaien.” Andere voorbeelden zijn een roos, een bolle schijf met een waxinelichtje erin en een hartje, allemaal van brons gemaakt. Daarnaast werkt ze met gekleurd glas, dat als decoratief element op de urnen wordt toegepast.
De expositie is vandaag en morgen open van 12 tot 17 uur. Dit weekend zetten kunstenaars in heel Groningen en Zuidoost Drenthe hun deuren open.

Urn met glas